| Jaargang 18, nr. 4 - december 2007 |
| Van de redactie |
|
Terwijl het buiten vriest dat het net niet kraakt, kunnen wij lekker warm binnen de laatste vertaalloodjes leggen -- ervan uitgaande dat geen van ons is getroffen door al dan niet door laagvliegende helikopters veroorzaakte stroomuitval. En dan valt er in deze schrale schemerige dagen voor de kerst ook nog een eindejaarsbulletin op de e-deurmat.
Wat staat u daarin te wachten? Allereerst staat Marianne Kersbergen namens het bestuur natuurlijk stil bij wat er in het afgelopen jaar zoal is gebeurd, met name op het gebied van het wetsvoorstel (nu de wet) beëdigde tolken en vertalers en de publiciteit. Van een aantal door haar gememoreerde pr-activiteiten wordt in dit bulletin ook nog apart verslag gedaan. Zo vertelt Hanneke Kerkhoven over een middagje promoten bij de eindexamenstudenten van de Vertaalacademie Maastricht. De redactie was al bijna vergeten hoeveel leuke en interessante kanten ons beroep kent. Iets minder geslaagd lijkt de ervaring van het duo Marinus Strang en Albert van Veghel bij de lustrumviering van de Faculteit Internationale Communicatie van de Hogeschool Zuyd te Maastricht, waar zij erg hun best moesten doen om de VZV onder de aandacht te brengen. Susanne Roos vertelt ten slotte van haar ervaring als PZO/VZV-vertegenwoordigster op de startersdag van de Kamer van Koophandel in Heerhugowaard. Aan alle kanten leerzaam, zo te horen. Om u helemaal beduusd de kerstdagen in te sturen heeft Albert van Veghel een artikel van de hand van collega Urs Wolffers, jurist en vertaler in Zwitserland, vertaald en bewerkt voor dit bulletin. Prijst u zich gelukkig dat u met een, twee of misschien drie talencombinaties uw waren aan de man brengt. Het kan nog veel erger! Maar dan is daar het knipsel van Lou Punt, waarin een -- gepensioneerde -- buurman ons erop wijst dat het misschien ook anders, en vooral rustiger kan. Tot slot noemt Christoph Bouthillier Mick Jagger, sensorisch -- stilletjes -- dicteren, elektronisch verwijzen naar algemene voorwaarden, en nog wat technische handigheidjes in een adem. Hoe dat kan? Lees zelf maar. De redactie wenst u prettige, warme en gezellige feestdagen.
Hanneke Rutges
|
| Inhoud |
| Bericht van het bestuur |
|
Beste collega's,
Dit is de tijd van het jaar om stil te staan bij alles wat er in het bijna afgelopen verenigingsjaar is gebeurd. Het is goed om de dingen op een rijtje te zetten en daarmee een overzicht te hebben van wat er bereikt is en wat er nog moet worden gedaan.
Wet beëdigde tolken en vertalers
Publiciteit
Contacten met zusterorganisaties
Onderlinge contacten
Nieuwe leden
Namens het VZV-bestuur wens ik iedereen prettige feestdagen, een goed uiteinde en een goed begin.
Marianne Kersbergen,
|
| Inhoud |
| Een middagje bij de eindexamenstudenten van de Vertaalacademie Maastricht |
| Hanneke Kerkhoven |
|
Op verzoek van Kath Starsmore had ik toegezegd namens de VZV een gastles te geven voor de laatstejaars van de Vertaalacademie tijdens hun 'beroepsvoorbereidende week'. Dat bleek uiteindelijk behoorlijk wat voorbereiding te vergen. Ik had meteen eerlijk gemeld dat ik geen kans zou zien om anderhalf uur over de VZV te praten. De contactpersoon bij de Vertaalacademie dacht aan een les over factureren en zo, maar ook dat heb ik meteen afgewimpeld, aangezien ik daar niet bijzonder deskundig in ben. Zelf dacht ik aan een verhaal over de Europese norm, want dat had ik nog, maar daar zou iemand anders over praten (bleek achteraf voor een andere groep te zijn). Uiteindelijk heb ik als titel 'De Vertaalketen' opgegeven. Het is een prima titel voor een interactieve les over van alles en nog wat.
Na een korte algemene inleiding en het aanwijzen/-prijzen van het door Kath toegestuurde VZV-promotiemateriaal heb ik de vertaalketen uitgetekend en toegelicht als de soms lange weg die een tekst aflegt tussen schrijver en gebruiker in de vreemde taal, een weg die langs allerlei stations loopt, waaronder de vertaler. Daarna waren de toehoorders (vertalers in de dop!) wel blij met schriftelijk materiaal in de vorm van blaadjes met meerkeuzevragen over de vertaalpraktijk. Het betrof merendeels de bekende hangijzers en dilemma's, waarop niet direct met ja of nee kan worden gereageerd. Mag je met de klant afspreken dat je alleen een ruwe vertaling aflevert? Wat is het belangrijkste verschil tussen werken voor een vertaalbureau en werken voor een 'rechtstreekse klant'? Waarom worden vertalers altijd ondergewaardeerd? De klant is koning - wat betekent dat in ons geval? Met name op deze laatste vraag had ik als antwoordmogelijkheden allerlei situaties geschetst, waarin verschillende reacties, attitudes en vaardigheden van de vertaler kunnen worden verwacht. In de discussie heb ik sterk de nadruk willen leggen op onafhankelijkheid, zelfbescherming en eigen verantwoordelijkheid van de vertaler. Hopelijk is daardoor het beeld van de vertalerij spannender en fleuriger geworden. Daarna had ik nog een lijst praktische onderwerpen, waar de studenten uit konden kiezen. Niet tot mijn verbazing werd gekozen voor tarieven, markt/klanten, fouten en administratie/facturering/belastingen. Wat dat laatste betreft heb ik vooral gepleit voor het aanvragen van folders bij de KvK en de belastingdienst. Tot slot zijn ook alle andere praktische onderwerpen die ik had bedacht, van feedback tot beroepsverenigingen en van kantoorinventaris tot auteursrecht nog kort aan bod geweest. De toehoorders moeten het gevoel hebben gekregen dat ons beroep veel verschillende aspecten kent, en dat vonden ze kennelijk wel leuk. Ook voor mezelf was het plezierig om te doen. Vóór en na de gastles heb ik met docenten van de academie gesproken. Daaruit kwam één ding naar voren dat ik jullie niet wil onthouden: de zelfstandige vertaler staat er hoog aangeschreven. |
| Inhoud |
| Kort verslag van de lustrumviering van de Faculteit Internationale Communicatie van de Hogeschool Zuyd te Maastricht |
| Marinus Strang, Albert van Veghel |
|
Datum: zaterdag 17 november 2007
Aanwezig namens de VZV: Marinus Strang en Albert van Veghel De faculteit internationale communicatie bestaat uit 4 afdelingen:
De oudste afdeling is de Vertaalacademie, die nu 25 jaar bestaat. Ondergetekenden waren daar aanwezig om de VZV voor het voetlicht te brengen. Er was voor de genodigden een dagprogramma, bestaande uit een plenair gedeelte en een werkgroepengedeelte. Het plenaire gedeelte bevatte het welkomstwoord, een muzikale en culturele noot, en een speech door de heer Frans Timmermans, Staatssecretaris Buitenlandse Zaken, als gastspreker. De middag werd in beslag genomen door werkgroepen, waarvoor de genodigden zich konden of hadden kunnen inschrijven. De dag werd afgesloten met een borrel. De genodigden waren (oud-)studenten en (oud-)docenten en hadden vooral oog voor elkaar en de gezelligheid. Daarom viel het niet mee om de VZV voor het voetlicht te brengen. Eerlijk gezegd was het behoorlijk (s)leuren. We hadden een vrij prominente plaats, dus iedereen moest meerdere malen onze stand passeren. Al vrij snel hadden we in de gaten dat we zelf het initiatief moesten nemen om met de deelnemers in gesprek te komen. Daarbij zijn ons vooral de volgende zaken opgevallen:
Wel moet worden gezegd dat wij maar een 25-tal personen hebben gesproken, dus moeten we voorzichtig zijn met het trekken van algemene conclusies daaruit. Deze pr-activiteit sloot goed aan bij de presentatie van de VZV door Hanneke Kerkhoven op de beroepsvoorlichtingsdag op Hogeschool Zuyd enige tijd terug. Hopelijk levert het wat op. Tot slot willen we niet onvermeld laten dat we uitstekend zijn ontvangen die dag. De begeleiding was prima en ook heeft het ons niet ontbroken aan de nodige hapjes en drankjes. |
| Inhoud |
| Voor PZO op de startersdag van de Kamer van Koophandel |
| Suzanne Roos |
|
Ieder jaar organiseert de Kamer van Koophandel een landelijke startersdag voor beginnende ondernemers. Met deze startersdag wil de KvK met uitgebreide informatie starters op weg helpen naar het ondernemerschap. Geïnteresseerden kunnen presentaties volgen, met specialisten praten en op de informatiemarkt met stands van diverse organisaties rondkijken. Daarnaast zijn er ook nog verschillende workshops.
Ook dit jaar vroeg PZO de VZV om vrijwilligers voor de PZO-stands op de diverse locaties en zo stonden Heleen Gelinck in Groningen, Harold Alexander in Amsterdam, Riemke May-Callenfels in Rotterdam en Kath Starsmore en ik in Heerhugowaard.
Natuurlijk stonden wij ook voor onze eigen organisatie, de VZV, op de startersdag en konden we wat informatiemateriaal uitdelen. Kath ging nog met wat mappen bij andere groepen langs die eventueel belangstelling voor onze diensten zouden kunnen hebben (accountants, notarissen, etc.). Al met al was het weer een heel interessante dag, niet alleen voor de starters, maar ook voor onszelf. |
| Inhoud |
| Artikel uit het Mededelingenblad van ADÜ Nord |
| Vertaald/bewerkt door Albert van Veghel |
|
Onderstaand artikel is geschreven door Urs Wolffers en werd eerder gepubliceerd in 'technische kommunikation' en (in enigszins gewijzigde vorm) in het mededelingenblad van ADÜ Nord.
Urs Wolffers is jurist en vertaler En-De, Fr-De en It-De en woont in Bern, Zwitserland.
ADÜ Nord is een vereniging van tolken en vertalers in Noord-Duitsland.
Zwitserland
Officiële talen: Duits, Frans, Italiaans en Reto-Romaans
De nationale en officiële talen van Zwitserland zijn:
Dit houdt in dat 9,0% van de bevolking in Zwitserland een andere hoofdtaal spreekt dan de officiële landstalen. Servo-Kroatisch is daarvan de belangrijkste met 1,4%. Nederlands wordt door 0,2% van de Zwitserse bevolking als hoofdtaal gesproken.
Duits is de officiële taal in 17 van de 26 kantons, Frans in 4 en Italiaans in 1 (Ticino).
De talen Duits, Frans en Italiaans hebben in de Zwitserse Confederatie dezelfde juridische status. Bij de interpretatie van de betekenis van onduidelijke wetten moet rekening worden gehouden met alle taalversies. In het parlement worden alleen de Duitse en de Franse wettekst besproken, de Italiaanse tekst is afkomstig van officiële vertalers. In principe geldt in heel Zwitserland het territorialiteitsbeginsel. Dat wil zeggen dat voor het onderwijs op scholen en in de contacten met de lokale en kantonnale overheid alleen gebruik kan worden gemaakt van de officiële taal van de gemeente of het kanton. Bijzonderheden Taalgebonden bestuursgewesten, zoals bijvoorbeeld in België, kent Zwitserland niet. Wel bestaan er vormen van minderhedenbescherming. In de Bondsregering hebben doorgaans twee Franse of Italiaanse moedertaalsprekers zitting. En in het voor het merendeel Duitstalige kanton Bern moet een van de leden van de kantonnale regering afkomstig zijn uit de Franstalige Berner Jura. Ook de verdeling van het kijk- en luistergeld is vast verankerd. De Duitstalige radio- en televisiebezitters betalen mee aan de uitzendingen voor de taalminderheden, ook in de andere taalgebieden. Vroeger kon het theoretische rijexamen in negen talen worden afgelegd (Duits, Frans, Italiaans, Engels, Spaans, Portugees, Servo-Kroatisch, Turks en Albanees). Inmiddels bestaat in vele kantons de tendens om 'ter bevordering van de integratie' alleen nog de officiële talen en eventueel Engels toe te laten. De overheid is niet verplicht om in een buitenlandse taal met burgers te communiceren. Die verplichting bestaat alleen ten aanzien van de vier officiële talen. De nog niet in werking getreden nieuwe taalwet verplicht de federale autoriteiten bij alle officiële talen om gebruik te maken van de standaardtaal. Duits Op enkele uitzonderingen na, bijvoorbeeld op het gebied van natuur (niet Walnuss, maar Baumnuss), politiek (Departement of Direktion in plaats van Ministerium) of sport (Goal voor Tor) komt het in Zwitserland geschreven Duits overeen met de Duitse standaardtaal, het Hoogduits. Dit geldt in het bijzonder voor teksten over moderne techniek. In de spreektaal wordt echter maar zeer beperkt gebruik gemaakt van het Hoogduits, eigenlijk hoofdzakelijk op radio en televisie en op school, waaronder bepaalde kleuterscholen. Sinds kort worden alle informatieve programma's op de publieke radio uitgezonden in het Hoogduits. Voor het overige wordt er bijna uitsluitend Zwitserduits gesproken, een van de vele Allemannische dialecten. Technische uitdrukkingen worden meestal ongewijzigd uit de standaardtaal overgenomen. De alomtegenwoordigheid van het dialect in de gesproken taal maakt het voor iedereen die niet uit Duitstalig Zwitserland stamt moeilijk om gesprekken, vergaderingen en de media in de Duitstalige gebieden te volgen, aangezien er op de scholen in binnen- en buitenland Hoogduits en geen dialect wordt onderwezen. Frans Het in Zwitserland gesproken Frans is zo goed als identiek met de Franse standaardtaal. Een van de uitzonderingen is bijvoorbeeld de eenvoudigere vorming van telwoorden (septante in plaats van soixante-dix). Dialecten (patois) bestaan er praktisch niet meer. Separatistische bewegingen (ijverend voor afscheiding van het voor het merendeel Duitstalige kanton Bern) hebben in de afgelopen eeuw geleid tot de oprichting van het kanton Jura (noordelijke deel). In het bij Bern gebleven zuidelijke deel van de Jura bestaan nog altijd kringen die voor aansluiting bij het kanton Jura zijn. Daarentegen zijn er in Zwitserland geen aspiraties van afzonderlijke regio's om een eigen staat te vormen of toe te treden tot een buitenlandse staat. Italiaans Het in Zwitserland gebezigde Italiaans komt over het algemeen overeen met het Standaarditaliaans. Lokaal worden op het Frans lijkende Lombardijse dialecten gesproken (hart: Italiaans cuore, Frans coeur, dialect cör). Reto-Romaans Het Reto-Romaans is alleen de officiële taal in het contact met de Romaanstalige burgers. Het is pas sinds kort gestandaardiseerd: het Rumantsch Grischun. Ter bevordering van de Reto-Romaanse taal is er de vereniging Lia Rumantscha. Als de nieuwe taalwet van kracht is, kunnen de Romaans sprekende burgers zich bedienen van hun eigen taaleigen of van het Rumantsch Grischun en wordt hun geantwoord in het Rumantsch Grischun. Reto-Romaans is een van de talen die in Graubünden wordt gesproken. Bijna de gehele Romaanstalige bevolking spreekt ook Duits. Verbondenheid tussen de verschillende taalgroepen Een onderzoek uit het laatste decennium van de vorige eeuw komt tot de conclusie dat er tussen de taalgroepen geen contacten bestaan. Dat is zeker overdreven, ofschoon de Zwitsers cultureel (boeken, kranten, massamedia) waarschijnlijk eerder op het gelijktalige buitenland dan op de andere taalregio's zijn georiënteerd. Ook in enkele volksraadplegingen, bijvoorbeeld bij het votum tegen toetreding tot de Europese Economische Ruimte (EER), is gebleken dat Franstalig Zwitserland internationaler is ingesteld dan het Duitstalige deel van het land (zogenaamde Röstigraben; Rösti: geliefd aardappelgerecht in Duitstalig Zwitserland; Graben: sloot). Maar dit fenomeen geldt heden ten dage als achterhaald. Een tijdlang gold het zogenaamde Welschlandjaar als volstrekt ouderwets. Jonge meisjes trokken na hun verplichte schooltijd naar Franstalig Zwitserland (Welschland) om daar enerzijds verder naar school te gaan en anderzijds als hulp in de huishouding te werken. Het Welschlandjaar maakt momenteel een renaissance door, waarbij natuurlijk attractieve programma's moeten worden aangeboden. Veel jongeren geven echter de voorkeur aan een verblijf in een Engelstalig land. Inmiddels zijn enkele Duitstalige kantons begonnen met het geven van Engelse les aan leerlingen op jonge leeftijd, voor een deel al vanaf de derde klas van het basisonderwijs. De lessen Frans werden naar latere schooljaren verzet. Daarmee werd rekening gehouden met het feit dat Engels gemakkelijker te leren is dan Frans en heden ten dage als wereldtaal geldt. Een voorstel om in de nieuwe taalwet vast te leggen dat een van de officiële landstalen als eerste vreemde taal moet worden onderwezen, haalde het niet. Ook het streven om op school slechts één vreemde taal te onderwijzen, sneuvelde. Er wordt uitdrukkelijk voorgeschreven dat er twee vreemde talen moeten worden geleerd en dat beide aan het einde van de schooltijd op hetzelfde niveau moeten worden beheerst. Aanvankelijk was er sprake van enige nationaal politieke verontwaardiging, omdat de communicatie met de anderstalige landgenoten niet meer op de eerste plaats zou komen en in sommige gevallen het Engels tussen de verschillende taalgroepen als intermediair zou moeten gaan dienen. Technische documentatie Wat moet een onderneming doen die zijn teksten in heel Zwitserland optimaal voor het voetlicht wil brengen? Bij zuiver technische en wetenschappelijke teksten is een specifieke Zwitserse versie in de regel niet noodzakelijk. Wie er zeker van wil zijn dat hij wordt begrepen, gaat op zoek naar een Zwitserse correctielezer voor de teksten in de desbetreffende standaardtaal. Bevat de tekst bovendien juridische elementen (bijvoorbeeld garantie- of privacybepalingen), dan moeten de teksten aan de nationale wetten en normen worden aangepast. Als bron van informatie moet hierbij de Zwitserse Normenvereniging (www.snv.ch) worden genoemd. Wie in Zwitserland reclame wil maken op radio of televisie, moet absoluut met een reclamespecialist bespreken of bijvoorbeeld een Duitse spot moet worden aangepast of beter in het dialect kan worden uitgezonden. De tekstverwerkingsprogramma's Microsoft Office en OpenOffice beschikken over speciale spellingcheckers voor Zwitsers Duits, Zwitsers Frans en Zwitsers Italiaans. Maar bedenk wel dat de autocorrectiefunctie van Microsoft Office alleen het Standaardduits kent en alle Zwitserduitse bijzonderheden ongedaan maakt. Voor het Reto-Romaans stelt Microsoft op zijn website in samenwerking met de Lia Rumantsch speciale downloadbare gebruikersinterfaces en correctiewoordenboeken ter beschikking. Helvetismen Een bron van bijzondere Zwitserse woorden is IATE. Reto-Romaans wordt daar als 'Latin' aangeduid. Maar er kan ook worden gezocht op de officiële website van Zwitserland (www.admin.ch), in de wetten van alle kantons (www.lexfind.ch), op de sites van de meertalige kantons (www.be.ch, www.fr.ch, www.vs.ch, www.gr.ch), op de websites van in heel Zwitserland actieve bedrijven of via de zoekmachine van tele.translator.network (www.ttn.ch). Woordenboeken
Urs Wolffers
P.S.
|
| Inhoud |
| Geknipt |
| Lou Punt |
|
Mijn gepensioneerde buurman en ik staan, elk op ons eigen balkon, met elkaar te praten. Hij heeft behoefte aan contact: zijn vrouw is een week weg en hij verveelt zich. "Jij vindt het toch ook niet leuk om alleen te zijn?" vraagt hij. Ik zeg voorzichtig: "Niet altijd nee, maar over het algemeen vind ik het prima. Bovendien heb ik het druk, ik ben een boek aan het vertalen en dat moet over twee maanden af zijn." Verbaasd zegt hij: "Maar dan kan je toch beter naar de bibliotheek gaan! Als je dat zelf moet vertalen, dat is een werk!"
Uit: NRC-Handelsblad, eerste week van december 2007. |
| Inhoud |
| Technobabbel |
| Christoph Bouthillier |
|
Lelijk goed luisteren
Niet meer zo gelukkig met een draadgebonden headset voor spraakherkenning, ook niet tuk op zo'n breekbaar draadloos achterhetoorklemding ging ik onlangs zoek naar een alternatieve microfoon. Hij blijkt te bestaan, is lelijk/groot, verdraaid goed, heet Shure SM58 (www.shure.com/ProAudio/Products/WiredMicrophones/us_pro_SM58-CN_content) en ligt naar men zegt vaak in de hand van Mick Jagger (ook lelijk en goed?) en tal van andere zingende sterren. Op www.tirolland.net/cimages/shure-sm58-voor-dragon.jpg ziet u mijn afzichtelijke constructie bestaande uit een aluminiumplaat onder een telefoonboek onder de muismat, verder een buisje, twee korte maar sterke zwanenhalzen (de microfoon weegt 323 g) en de microfoon. Het is een dynamische microfoon, heeft derhalve geen batterijen of fantoomvoeding nodig en kan direct op de 2-polige microfooningang van de pc worden aangesloten. De prijs is met EUR 90 excl. BTW acceptabel. De herkenning is geweldig -- bij spreken met de mond direct op de microfoon schoot de waardering van Dragon door naar 31 (!) terwijl inspreken al vanaf een waarde van circa 19 redelijk goed gaat. Hoewel de microfoon volgens de handleiding spreken/zingen tot een afstand van 200 mm toelaat is dat voor Dragon veel te ver, houdt u het op 10 tot 20 mm. Een plopkap tegen de ademgeluiden is al binnen de draadkooi aanwezig. Deze opstelling, in combinatie met de geluidsboxen, werkt natuurlijk ook perfect met Skype.
En nu weg met die microfoon?
Tekst naar wat dan ook -- voor (lees)blinden en slechtzienden
Links minder link
Link op website naar Algemene Voorwaarden is volgens de kantonrechter voldoende
Een witte aardbij?
Vakkundige vaktruc
|
| Inhoud |
| Colofon |
|
Het Bulletin is een periodieke uitgave van de
Vereniging Zelfstandige Vertalers.
De redactie van het Bulletin bestaat uit:
Kopij en berichten aan de redactie van het Bulletin:
Het bestuur van de VZV bestaat uit:
Algemene correspondentie VZV:
Voor meer informatie over de VZV:
Kopij voor het Bulletin dient in de vorm van een elektronisch tekstbestand te worden gericht aan het redactieadres. Bij overname uit andere bronnen dient de inzender zo nodig te zorgen voor toestemming en deze te vermelden bij aanlevering. De inhoud van het Bulletin valt onder de verantwoordelijkheid van de redactie, maar geeft niet noodzakelijkerwijs haar standpunt of dat van het bestuur weer. |
| Inhoud |